«ҰЛЫ ДАЛА МҰРАСЫ: ЗЕРГЕРЛІК ӨНЕР ЖАУҺАРЛАРЫ»

14

12 шілде күні Қазақстан Республикасы Ұлттық музейі мен Шэньси Тарих музейі халықаралық «Алтын адамның әлем музейлеріне шеруі» көрме жобасын жүзеге асыру аясында шетелдік аудиторияға Еуразия көшпенділерінің мәдениеті мен өнерін таныстыратын «Ұлы Дала мұрасы: зергерлік өнер жауһарлары» атты бірегей көрмені ашады. Бұл туралы ҚР Ұлттық музейінің Баспасөз қызметі хабарлады.

 

«Алтын адам» түсінігі тарих ғылымында атақты археолог ғалым, қазақстандық археологияның негізін қалаушылардың бірі Кемал Ақышевтің арқасында пайда болды. Толықтай алтыннан киім киген сақ жауынгері – бірінші «Алтын адам» табылған Қазақстанның оңтүстігіндегі Есік қорғанында зерттеу жүргізген осы кісі болатын. Баға жетпес қазына ғасыр жаңалығы ретінде танылып, шартты түрде «Алтын адам» деп аталды.
Қорғаннан жауынгердің киімін сәндеген барлығы 4 800 алтын бұйым табылды. Бұл бұрын-соңды табылған қорғандар ішіндегі Мысыр перғауыны Тутанхамон қабірінен кейінгі ең көп алтын әшекейлер болатын. Қорымдағы заттардың топографиясы: зерттеушілер жерленген жауынгердің салтанатты сауыт-сайманын, темір қылышы мен қанжарының қалдықтарын тер төгіп зерттеу нәтижесінде сақ жауынгерінің келбетін жаңадан жасап шықты. Парсы тілінен аударғанда «Сақтар» қазақтардың өте ертедегі бабалары «алып ерлер» дегенді білдіреді. Грек авторларының шығармаларында оларды азиялық скифтер десе, енді бір ежелгі деректерде оларды «ұшқыр атты турлар» деп бейнелеп сипаттаған. Осы тайпалардың үлкен үш тобының қатарында «Алтын адам» жерленген Есік қорғаны табылған аймақта тұрған сақ-тиграхаудтар («шошақ бөріктілер») бар болатын.Есік қорғанынан табылған заттар арасында руна жазумен жазылған жазбасы бар күміс тостағанның орны ерекше. Бұл ежелгі жазба ескерткіш осындай өнімдерді жасаған қоғамның сол уақыттағы басқа халықтардың қоғамдық құрылысының даму деңгейінен қалыспайтын, әлдеқайда жақсы дамыған қоғам екенін дәлелдейді.
Ежелгі дала өнерінің маңызды ерекшелігі саналатын зооморфтық бейнелердің басымдығы да мифологиялық ойлау өлшемдерімен белгіленеді. Мұның сюжетінің драматизмі жақсылық пен жамандықтың күресі, жарық пен қараңғының бастауы ретінде, жаңа өмірдің жасалуы ретінде, қарама-қайшылықтардың мәңгілік қоз-ғалысының және мәңгілік күресінің символы ретінде түсіндіріледі. Осындай қарама-қайшылықтың айқын үлгісі ретінде көрмеге ұсынылған алтыннан қалыптау және бедерлеу техникасымен жасалған бірін бірі дәл қайталайтын қос барыс түріндегі айылбасты айтуға болады.
Экспозицияланатын коллекция тізімінде XV ғасырдың (Оңтүстік Қазақстанның Сайрам қалашығы) басына тән деп белгіленген зергерлік өнердің бірегей туындылары, сол сияқты Орталық Қазақстандағы Талды–ІІ қорғанынан табылған жәдігерлер де (ж.с.д. VII ғ. ортасы және 2-жартысы) бар.
Айта кетейік, көрме 12 шілде – 12 қыркүйек аралығында Қытай Халық Республикасының Сиань қаласында (Сяочжайдунлу көшесі, 90) өтеді.