МЕМЛЕКЕТТІК ТІЛДІҢ МӘРТЕБЕСІН КӨТЕРЕТІН ЖҮЙЕ

0
79

Бүгінгі таңда ҚАЗТЕСТ жүйесі еліміздің аумақтарына толыққанды енгізілген үрдіс болып отыр. Мемлекеттік тілді түрлі себептермен меңгермеген азаматтарды үйрету, қазақ тілінде хат алмасу барысындағы қиындықтарды жеңу, өзге ұлт өкілдерінің мемлекеттік тілде қарым-қатынасын, еркін сұхбаттасуын дамыту мақсатын көздейді.

«ҚАЗТЕСТ» деген ұғым мемлекеттік қызметпен тығыз байланысты. Қазіргі күнде мемлекеттік қызметтің «А» корпусына үміткер орталық және жергілікті атқарушы орган өкілдерінің барлығы бұл жүйенің талаптарын жақсы түсінді.
Біздің облыста алғашқы кезеңде ҚАЗТЕСТ жүйесі бойынша мемлекеттік қызметшілер байқау сынақтарынан өткізілсе, соңғы жылы тестілеудің басым бөлігі білім саласы қызметкерлері болып табылуда.
Қазақстан республикасында тілдерді дамыту мен қолданудың 2011-2020 жылдарға арналған мемлекеттік бағдарламасының міндеттерін орындау үшін біздің тестілеу орталығында ҚАЗТЕСТ жүйесі бойынша 2015 жылдан бастап бір айлық оқыту курстары ұйымдастырылып келеді. Бұрынғы қалыппен бастауыш, жалғастырушы, тереңдетілген 3 топ емес, тыңдаушыларымыз қарапайым А1, базалық А2, орта В1, ортадан жоғары В2, жоғары С1 деңгейі бойынша бағдарлама жасап, оқытылуда.
Бұл үрдістің тиімділігі бастауыш тобында басқа тілде сөйлейтін қазағымыз да, басқа ұлт өкілдері де бірге отырады. Ал, тілді қолдану қабілеттері жер мен көктей. Себебі, біздің тілді қолдану қабілетіміз қанымызға енген, ана сүтімен берілген, басқа ұлт өкілдерімен салыстыруға мүлдем келмейді.
Сондықтан, бастауыш тобын А1 және А2 топтарына бөліп, әр деңгейді меңгеруге 100-120 сағат қарастырылуы қажет.
Қазақ тілі ана тілі болып саналатын азаматтар А1 қарапайым деңгей бойынша оқу курсына қатысқаннан кейін бір жылдың ішінде А2 базалық деңгейге көшуі тиіс. А2 базалық деңгейді көрсеткен азаматтар осы деңгейдің ең жоғары балына ұмтылып, бір жылдан кейін В1 орта деңгейге өту динамикасын байқауы керек.
Өкінішке қарай, қазіргі кезде басшылықтан «ҚАЗТЕСТ жүйесі бойынша тестілеуден өткізілсін» деген тапсырма берілсе, кадр бөлімінің қызметкеріне жүктейді. Ол маман барлық қызметкерді жинап, түгендеп ҚАЗТЕСТ жүйесінен өткізеді. Ал әрі қарай не істеу қажеттігі ешкімді қызықтырмайды.
Оқу курсы аяқталғаннан кейін қазақ тілін меңгеру деңгейін бағалауға арналған сертификаттық тестілеуден өту ұсынылады. Бұл – ҚАЗТЕСТ жүйесінің екінші кезеңі. Сертификаттық тестілеуде тыңдалым, лексикалық-грамматикалық құрылым, оқылым бөлімдерімен қатар жазылым бөлігіне сәйкес тілдік құзыреттілік бағаланады. Әр сөйлеу әрекетінің түрі бойынша 60 пайыздық меже балынан өту қажеттілігі талап етіледі. Осындай талаптардан сәтті өткен азаматтар екі жылға жарамды мемлекеттік үлгідегі ҚАЗТЕСТ сертификатына ие болады.
Қазақстан республикасында тілдерді дамыту мен қолданудың 2011-2020 жылдарға арналған мемлекеттік бағдарламасында ҚАЗТЕСТ жүйесі арқылы анықталатын мемлекеттік тілді мемлекеттік қызметшілердің үлесін В1 деңгейінде меңгергендерді 2020 жылға қарай – 35, С1 деңгейінде меңгергендерді 2020 жылға қарай – 15 пайызға ұлғайту көзделген. ҚАЗТЕСТ диагностикалық тестілеуден бүгінгі таңға дейін 11 838 қызметші өткен. Оның 6 397-сі мемлекеттік қызметкерлер болса, 5 230-ы бюджеттік сала қызметшілері, 211-і өзге сала өкілдері. Өткен жылғы ҚАЗТЕСТ диагностикалық тестілеудің нәтижесі В1 деңгейінде меңгерген мемлекеттік қызметшілер – 33,36, ал С1 деңгейін меңгергендер үлесі 1,34 пайыз екенін көрсетті. Бұл – жоспарлы көрсеткіштен төмен нәтиже.
Өз кезегінде мемлекеттік қызмет атқаратын қызметкерлер В1 деңгейі – 36,59, ал С1 деңгейін 3,98 пайыз орындап, жоспарлы көрсеткішке жақындай түскен.
Жастарымызда «Мен қазақ тілінде еркін сөйлеймін, неге ҚАЗТЕСТ сынағын тапсыруым керек» деген ұғым бар. Қазақ тілін еркін білген кісі тестілеуден неге қашады? Қайта өз білімін, деңгейін дәлелдеп шықпай ма? Мемлекеттік тілді қай деңгейде меңгергеніңізді біліп жүру өзіңізге де пайдалы.
Тіл мамандарының әр ұсынысы біз үшін өте маңызды.

Айгүл БОХШИЕВА,
Жамбыл облыстық Тілдерді дамыту басқармасы
Тілдерді оқыту орталығының әдіскері

1. Мемлекеттік тілді оқыту әдіснамасын жетілдіру және стандарттау

Қазақ тілін оқыту әдіснамасын жетілдіру үшін ең алдымен, оқытудың тиісті стандарттарын жетілдіру және үздіксіз білім беру моделін жасау арқылы мемлекеттік тілді меңгеру деңгейін бағалау жүйесін енгізу қарастырылып отыр.
Көпдеңгейлі стандарт арқылы тілді А1-А2 деңгейлері бойынша қарапайым түрде пайдалану, тілді В1-В2 деңгейлері бойынша өз бетінше пайдалану және тілді С1-С2 деңгейлері бойынша біліктілікпен пайдалану көзделуге тиіс.
Құрылған стандартты жүйенің негізінде мемлекеттік тілді оқытудың әдіснамалық негізін дайындау, оның ішінде мүмкіндігі шектеулі адамдар үшін де әзірлеу көзделеді.
Осы шаралар мемлекеттік тілді бастауыш сыныптарындағы оқушылардың А1 деңгейінде, орта буындағы оқушылардың А2 деңгейінде, мектептің жоғары сынып, сондай-ақ техникалық және кәсіптік білім беру мекемелері оқушыларының В1 деңгейінде, жоғары оқу орны студенттерінің В2 деңгейінде, жоғары оқу орнынан кейін білім алатындардың С1 деңгейінде игеруін қамтамасыз етуге мүмкіндік береді.
Бұған қоса, тілді меңгеру үлгілерін жетілдіру мен жаңғырту көзделеді. Қазақ тілі толыққанды күнделікті қызметтік және кәсіптік қарым-қатынас тіліне айналуға тиіс.
Үздіксіз білім беру моделі арқылы қазақ тілін оқытудың стандарты негізінде шығармашылық педагогикалық ізденістің және оқытудың жаңа әдістемелерін әзірлеудің тұрақты процесі сөзсіз қажеттілікке айналатын болады.
Қолданыстағы заңнама талаптарына сәйкес қазақ тілі оқытушыларын оқыту және олардың біліктілігін арттыру құрылатын жүйенің қажетті құрамдас бөлігі болып табылады.
Мамандарды жоғары сапалы деңгейде оқыту ісін жүргізуге ұйымдастырушылық және әдістемелік мүмкіндігі бар ғылыми-білім беру орталықтары санының аздығына байланысты қашықтан оқыту жүйесін кеңінен енгізу көзделеді.

2. Мемлекеттік тілді оқытудың инфрақұрылымын дамыту

Қазақстанның барша азаматтарының мемлекеттік тілді меңгеру жүйесінің ең қажетті екінші құрамдас бөлігі – қазақ тілін оқыту орталықтарының аккредиттелген желісін құру болып табылады. Қазақ тілін оқытуға арналған осы орталықтар оқу орындарын бітірген Қазақстанның ересек азаматтарының мемлекеттік тілді меңгеруінің инфрақұрылымдық базасына айналуға тиіс.
Аталған бағытты жүзеге асыру Мемлекеттік тілді оқыту орталықтарының білім беру қызметіне міндетті талаптарды енгізуді көздейді. Бұл үшін, ең алдымен, орталықтардың білім беру қызметіне қойылатын талаптарды енгізу үшін құқықтық базаны, сондай-ақ мемлекеттік тілді оқыту орталықтарын осы талаптарға сәйкес аккредиттеуді жүзеге асыру үшін құқықтық негізді жетілдіру жөнінде шаралар қабылдау.
Сонымен қатар, мемлекеттік тілді оқыту орталықтарының қызметін рейтингтік бағалау жүйесін енгізу қарастырылады.
Орталықтардың рейтингін жасауға орталық тыңдаушыларының «Қазтест» бағдарламасы бойынша емтихан тапсыру нәтижелері туралы шынайы мәліметтер негіз болады. Рейтинг мәліметтері қоғам үшін де, бұқаралық ақпарат құралдарында кеңінен жариялау үшін де қолжетімді болмақ.
Рейтинг жүйесін енгізу үшін мемлекеттік тілді оқыту орталықтары қызметіне рейтингтік бағалау жүргізудің құқықтық негізі мен әдіснамасын әзірлеу қажет.

3. Мемлекеттік тілді оқыту процесін ынталандыру

Қойылған мақсатқа қол жеткізудің үшінші міндетті құрамдас бөлігі мемлекеттік тілді оқыту процесін ынталандыру және мониторинг жүргізу жүйесін құру болып табылады.
Аталған міндетті мемлекеттік қызметшілердің, мемлекеттік қызмет көрсету, сондай-ақ халыққа қызмет ұсыну саласындағы ұйымдардың қызметкерлерінің (банктер, сауда ұйымдары, қызмет көрсету саласы және тағы басқалары) қазақ тілін білу деңгейіне қойылатын ең төменгі талаптарды айқындау арқылы іске асыру көзделеді. Аталған шара мемлекеттік тілді меңгеру деңгейіне қойылатын талаптарды бекітетін құқықтық базаны әзірлеуді, сондай-ақ мемлекеттік қызметшілерге қазақ тілін оқыту жүйесін ұйымдастыруды қажет етеді.
Мемлекеттік тілді қажетті көлемде меңгермеген мемлекеттік қызметшілер мен мемлекеттік қызмет көрсететін ұйымдардың қызметкерлерінің мемлекеттік тілді білу деңгейі жыл сайын «Қазтест» бағдарламасының негізінде анықталуы тиіс.
Әрбір мекеме ұйымдастырған мемлекеттік тілді оқыту курсының аяқталуы бо-йынша қызметкерлер «Қазтест» жүйесі арқылы сертификаттық тестілеуге қатысып, білім деңгейін анықтайды.
Қызметкерлердің қазақ тілін білу деңгейі қазақ тілінің коммуникативтік талаптарын анықтайтын ұлттық стандарттар негізінде белгіленеді.
Тест технологиясы диагностикалық және сертификаттық тесттен тұрады.
Білім беру жүйесінің барлық сатыларында мемлекеттік тілді білу деңгейін бағалау және бақылау жүйесін жетілдіру мәселесін пысықтау көзделеді.

[Қазақстан Республикасында тілдерді дамыту мен қолданудың
2011-2020 жылдарға арналған мемлекеттік бағдарламасынан]

СІЗ НЕ ДЕЙСІЗ?

Мәншүк Мұқаметқали,
Ұлттық тестілеу орталығының ҚАЗТЕСТ жүйесін дамыту жөніндегі басқарма басшысы, педагогика ғылымының кандидаты:

– ҚАЗТЕСТ – бұл Қазақстан Республикасы азаматтары мен Қазақстан Республикасы аумағындағы шетел азаматтарының қазақ тілін меңгеру деңгейін бағалау жүйесі. Жүйе халықаралық тілдік білімді бағалау жүйелерінің, атап айтқанда, TOEFL, IELTS (ағылшын тілін меңгеру деңгейін бағалау жүйесі), TÖMER (түрік тілін меңгеру деңгейін бағалау жүйесі), ТРКИ (орыс тілін меңгеру деңгейін бағалау жүйесі) ұстанымдарына негізделген және тілдік білімді тыңдалым, лексика-грамматикалық құрылым, оқылым, жазылым сияқты сөйлеу әрекетінің түрлері бойынша бағалайды. ҚАЗТЕСТ құрылымы жағынан жоғарыда аталған тілді меңгеру деңгейін бағалау жүйелеріне сәйкес келгенімен, өзіндік ерекшеліктері бар ұлттық жүйе. Басты ерекшелігі – тест тапсырушы тұлғаның әлеуметтік-мәдени құзыретін айқындау. Тест тапсырушы қазақ тілін тек қатысым құралы ретінде ғана емес, сол тілді қолданушы қазақ ұлтының мәдениетін, салт-дәстүрін, ұлттық дүниетанымын түсіну, білу тұрғысынан да игергенін көрсете алуы тиіс. Біз мұндай талапты тілді білу дәрежесін бағалаудың Кембридж емтихандары базасы бойынша жіктелетін деңгейлердің ішінде CAE (Certificate of Advanced English) емтиханының тапсырмаларынан кездестірдік. Осыған ұқсас талап, атап айтқанда,
жекелеген мемлекет бойынша елтанымдық білім мен мерзімді баспасөзбен таныс болуды міндеттейтін талап Оксфорд университетінің емтиханында да бар. Қазақстан Республикасында тілдерді дамыту мен қолданудың 2011-2020 жылдарға арналған мемлекеттік бағдарламасында мемлекеттік тілді меңгерген азаматтардың үлесін кезең-кезеңімен арттыруда ҚАЗТЕСТ жүйесі нысаналы индикатордың тетігі ретінде анықталған. Осыған орай, мемлекеттік бағдарламаның міндеттерін орындау мақсатында орталық және жергілікті органның, бюджет саласының, медицина
саласының қызметкерлері, әскери қызметшілер, ұлттық компаниялардың қызметкерлері қызмет барысында ҚАЗТЕСТ тестілеуінен жыл сайын өтуде.

Жауап қалдырыңыз

Please enter your comment!
Please enter your name here