КҮНГЕЙДЕН ТЕРІСКЕЙГЕ БАҒЫТ АЛҒАН ЖҰРТТЫҢ ЖАҒДАЙЫ ҚАЛАЙ?

0
435

Ел ішілік миграция!  Оны кім қалай түсінеді?  Қалай  қабылдайды?  Ол күнгейліктер үшін тіршілік қамы, терістіктер үшін адам факторы, жұмысшы күші, керек десеңіз, тұнып тұрған саясат. Дәстүр сабақтастығын жалғау әрекеті, тілді сақтау амалы, ділді бойға сіңіру, ұлтты ұйытудың ұтымды жолы, іргені бекітіп, шекараны шегендеу қамы! Бұған осы тұрғыдан қарасақ  ұтамыз.  Ол  үшін тезірек ұлт болып ұйысу, көкіректегі  намыс отын маздатып жағу ләзім.  Ата бабамыз аттың жалында, түйенің қомында жүріп кезінде найзаның ұшымен, білектің күшімен сақтап келген киелі жеріміздің қай қиыры  да қазақ баласы үшін жат болмақ емес. Бұл бүгінгі өскелең ұрпақтың түйсігінде тайға таңба басқандай болып тұрар ұғым!

Қостанай облысы Ресеймен көршілес жатқан шекарасы қиыр-шиыр аймақ. Салт-дәстүрінде, өмірге деген көзқарасы мен пайымында   терістіктегі  үлкен  көршіміздің  әсері  мол. Осыдан жиырма жыл бұрын  Торғай  таратылып, Моңғолия мен Өзбекстандағы қандастарымыз үдере көшіп келгеннен бері Қостанайда ұлттық рух бас көтеріп, еңсесін түзей бастаған жайы бар. Әйткенмен, біз қазақ әлде де азбыз,  бар-жоғы отыз пайызбыз! Өз Отанында, өз жерінде осылай отыру обал ғой!

Бұрнағы күндері облысымыздың бірқатар селолық әкімдері Алматы облысында болып, бос мамандықтар жәрмеңкесіне қатысып қайтты. Былтыр мұндай делегация Маңғыстау облысында да терістік аймаққа келуге тілек білдірушімен тілдескен болатын. Керісінше, Оңтүстік өңірден келіп, елдімекендерді көрушілер де жоқ емес. Түркістан облысының бір топ оғландары Сарыкөл, Қарасу, Алтынсары аудандарында болды. Олардың сөзіне қарағанда, «Келдік, көрдік, көңілімізге қонды, көшіп келеміз» деген ниет бар.

Затында, қазақ баласы туған жеріне кіндігімен байланып әдеттенген ғой. Көңілде қимастық, «қалай болады» дегендей күмәндану сезімі де жоқ емес. Кейбіреулер суықтан қорқады, енді біреулерді тілдік айырмашылық сақтандырады. Дегенмен, пейіл ақ, ниет түзу, солтүстікке келгісі келетіндер шоғыры жылдан жылға молайып келеді.

Ресми органдардың қазіргі дерегі бойынша, Қостанай облысы таяудағы бес жыл көлемінде он мыңнан астам қоныс аударушылар отбасын қабылдау керек. Егер әр шаңырақта орта есеппен үш, бес баладан бар дейтін болсақ, бұл 30-40 мың адам деген сөз. Олар жұмыспен, тұрғын үймен, балабақшамен, мектеппен қамтамасыз етілуі тиіс. Жергілікті жер осыған дайын ба? Келушілерді көңіліне қаяу түсірмей қабылдай ала ма? Мәселенің бір мықты түйіні осында жатыр.

Қостанай облысы бойынша көші-қон мәселесімен тікелей айналысатын ведомства өкілдерінің  айтуы бойынша, келушілерге толық жағдай жасалған. Мемлекет тарапынан әрбір отбасы мүшесіне 35 айлық есеп көрсеткіш мөлшерінде бір жылғы көмек беріледі. Қандай меншік иесі екендігіне қарамастан әрбір жұмыс берушіге кемінде бес адамды орналастырғаны үшін мемлекет тарапынан 1 миллион теңге көлемінде субсидия қарастырылған. Мысалы, облысқа 2016 жылы келген алғашқы 19 отбасы, 2017 жылы келген 30 отбасы он төрт елдімекенге орналастырылып, оларға барлық жағдай жасалған. Олар алғашқы суық қысты да бастан өткеріп, ауа райының құбылмалылығына үйреніп қалды. Оларды жердің кеңдігі, таби-ғаттың жанға жайлылығы қуантады.

Солардың бірі – 2017 жылы Шымкент қаласынан келген жас отбасы, жүргізуші Қайрат Оразов пен фельдшер Жұлдыз Сайдолла. Олардың екі кішкентай балалары бар. Бұл отбасы Федоров ауданындағы Костряковка селосында орналасты. Жергілікті «Гранд» шаруа қожалығы оларға үй берді. Жұлдыз жергілікті ФАП-қа жұмысқа шықты. Ал, Қайрат жүргізуші болып орналасты. Сәбилері балабақшаға орнықты.

«Алғашқы қысты жақсы өткіздік, басымызға құлақшын, қолымызға қолғап киюге үйрендік. Қыс суығы адамды шымыр қылады екен, балалар қарды қызық көреді. Өзіміз де кеудені керіп тыныстайтын салқын ауаға үйрендік. Алғашқыда тіл жағы қиын болды. Мен қазақ мектебін бітіргенмін ғой. Соған қарамастан орысша сөйлеуге төселе бастадым. Науқас адамдармен еркін ұғыныса алам. Кейде бір-бірімізді емеуріннен түсініп жатамыз. Балалар болса ұялмайды, қазақша, орысша араластырып сөйлей береді. Негізгі айлығым 70 мың теңге, оның сыртында тағы жарты ставка аламын. Сонда айлығым 100 мыңнан асып жығылады. Жолдасымның да табысы жаман емес. Келешекте мал, құс ұстасақ па деген ойымыз бар. Ауылдық жерде тұрған соң онсыз болмайды ғой», – дейді Жұлдыз.

Оңтүстіктегі дағды бойынша бұлар жеңіл желпілеу келген ғой. Жергілікті тұрғындар оларға қатты көмектесіпті, киім-кешек, төсек-орын жағынан ғана емес, азық-түлікпен де қол-ұшын берген екен.

Үлкен адамдар тиянақты, жұмысқа берілгендігі үшін Жұлдызды жақсы көреді. Біреуі картобын, енді біреуі жұмыртқасын ұсынып бәйек болып жататын көрінеді.

Осындай тағы бір жас отбасы Қостанай ауданының   Ресеймен   шекаралас   Веденка  ауылына көшіп барған. Шаңырақ иесі Асқар Болатов он саусағынан өнер тамған шебер азамат екен. Он шақты күннің ішінде шашылып қалған «К-700» тракторын құрап шығып, ауылдастарын таң қалдырыпты.

Келіншегі Зухра да иманжүзді, талабы таудай ақ жарқын келіншек екен. Ауылдағы орыс-қазақ отбасыларын ұршықтай үйіріп, тіл табысып, судай сіңісіп кеткен. Жұртшылық олардың қиындықтан қорықпайтын қажырлығына, қолдарының ісмерлігіне дән риза.

Келушілердің бір қатары, әсіресе, Маңғыстау облысы жағынан келетіндер мал шаруашылығымен айналысқысы келеді. Қостанайда бұған толық мүмкіндік бар. Егіншілікпен айналыспайтын елдімекендерде жайылымдық, шабындық жерлер жетіп артылады. Ерінбей еңбектенген адамға мыңғыртып мал өсіруге, оған қажетті жемшөпті дайындап алуға ешқандай кедергі жоқ. Ең бастысы «көз қорқақ, қол батыр» дегендей, білек сыбанып іске кіріссе жетіп жатыр.

Әрине, облысқа мұндай шаруа адамдарымен қатар мал мамандары, комбайыншы, слесарь, токарь, газбен дәнекерлеуші мамандар да аса қажет. Ендеше, көш көлікті болсын, терістікте қазағымыз көбейе берсін дейміз! Көшіп келем деуші әр қазақ баласының көкейінде менің бұл әрекетім өзім үшін ғана емес, елім үшін, елімнің жарқын болашағы үшін қажет деген сәулелі ой ұшқыны күнгей жақтың ыстық күніндей шуақ шашып тұрса қандай ғанибет десеңші!..

Бұл көш қыстауға немесе жайлауға бет түзеген көш емес. Шет елден атажұртқа ат басын бұрған ағайынның да әңгімесі емес. Бұл – кәдімгі оңтүстігімізден солтүстігімізге бет алуға тиіс ішкі көштің мәселесі. Өйткені, Ресейге қоныс аударып жатқандардың артуына байланысты солтүстіктің тұрғындары соңғы жылдары    азайып    барады.   2050 жылға  қарай  мұндағы  халық  саны  тағы 1 миллионға қысқаруы мүмкін.

Оңтүстікте жағдай керісінше. Өсім қарқыны өте күшті. Бұл бағытпен кете берсе, алдағы 20 жылда адам саны бір ғана Түркістан облысында 5 миллионға жетуі мүмкін (қазір облыста 3 миллионға жуық халық тұрады). Осы себепті оңтүстік облыстардың тұрғындарын солтүстік аймақтарға ерікті негізде қоныстандыруға арналған жұмыстар осыдан алты жыл  бұрын  басталды. Нәтиже де жоқ емес. Дегенмен, Үкімет қаулысымен жұмыс күші артық өңірлерде тұратын отбасыларды жұмыс күші жетіспейтін өңірлерге қоныстандыруға арналған бағдарламаның ойдағыдай орындалғаны керек.

Серік ШАЙМАН, «Qazaq»-тың Қостанайдағы меншікті тілшісі

Жауап қалдырыңыз

Please enter your comment!
Please enter your name here