Елімен етене Елбасы: Назарбаев феномені

0
2209

«Қазақстанның Президенті Нұрсұлтан Назарбаев Нұр-Сұлтандағы өзінің Ақордасында таңертең ұйқыдан оянғанда солтүстік жақтан орыс аюының, шығыстан қытай айдаһарының ақырған үнін естиді-міс. Ал, далаға шыққанда есік алдында қолында бензин құятын бос ыдысы бар Сэм ағайды жиі көретін болып жүр», – деп жазады бастыстың кейбір газеттері.

Бұл енді біздің журналист ағайындардың әзіл үшін әсірелеуі, еркін ойдың әуеніне берілуі. Бірақ, қалай десек те, бұл шындықтан алшақ емес. Әу бастан тағдыры пешенесіне жазған солтүстік пен шығыстағы екі алып көршісімен Қазақ елі ықылым заманнан-ақ санасып келеді. Содан да болар Абылай хан бабамыздан қалған: «Қытайға барсаң – қыл бұрау, орысқа барсаң – кең тұсау» деген сөз бар. Ал, Сэм ағайдың есік алдын торуылдауы тәуелсіздігімізді алғаннан кейінгі пайда болған құбылыс. Мұхиттың арғы жағындағы АҚШ-тың Қазақстанға назар аударуында саяси астар мен экономикалық мүдделік жатқанын қазір екінің бірі жақсы түсінеді. Дегенмен, бәрін рет-ретімен баян-дайық.
Ресей Қазақстанның алыс шет елдерге шығатын батыстағы жалғыз «терезесі», басты әріптесі. Олардың арасында қазір бұрынғыдай «аға», «іні» деген ұғым жоқ. Өйткені, сауда-саттықта бәрін нарық бағасы шешеді. Шекара шымылдығы түріле бастады. Барыс-келіс, алыс-беріс тауар алмасуда еркіндік бар.
Орыс аюы дегеннен еске түседі. Ресейге Қазақстанды тәуелсіз мемлекет ретінде тану оңай болған жоқ. Саяси амбиция, ұлы орыстық асқақ сезім, үш ғасыр бойы бауыр басқан әдет қайдан оңай шешілсін?! Әйтсе де, біздің Елбасымыз Нұрсұлтан Назарбаевтың ұстанымды және алысты көздеген дәйекті саясатының нәтижесінде 1992-ші жылдың 25 мамырында «Достық, ынтымақтастық және өзара көмек туралы» шартқа Назарбаев пен Ельцин қол қойды. Бұл шын мәніндегі тарихи құжат еді. Ол екі ел арасындағы қатынастарға құқықтық тірек болды. Ақыры қайыр, аз уақыт ішінде бүгінгі күнге де қол жетті. Еңсеміз көтеріңкі, еліміз аман, Елордамыз Сарыарқаның қақ төрінде, қазақ елінің жер ортасында көк байрағы желбіреп тұр. Әлемдік қауымдастық алдында жүзіміз жарқын. Солтүстіктегі Ресей де, шығыстағы Қытай да, алыстағы АҚШ та қазақ елін мойындап, онымен тең құқылық байланысқа көшті.
Қазақтың басында осындай ғажап уақыт қашан болып еді?! Бұл күн оңайлықпен келді ме?
Тағы да еске түседі. Қоян жылының қоясын қазуға құмар шетел журналистері тоқсаныншы жылдары Еуропада өткен бір саммитте Орта Азия елдерінің басшыларына «Ресей Сіздердің елдерге қауіп төндіре ме?» деген сыңайда құйтырқылау бір сұрақ қойыпты. Сонда Ислам Каримов «Иә, бізге Ресей қауіп төндіреді» десе, Ниязов «Ресеймен доспыз, бізге қауіп төндірмейді» деп жауап беріпті. Ал, Назарбаев болса «Ресей бізге қауіп төндіре алмайды. Себебі, Ресейдің реттеуге тиісті ішкі мәселелері жуық арада шешім таба алмайды. Ал, Қазақстанның қауіпсіздігіне бірінші кепіл Батыстың қаржысы», – деген екен.
Халықаралық саяси ақпаратта кезінде сенсация тудырған Елбасымыздың бұл жауабы уақыт өлшемі жағынан әрі шыншыл, әрі нақты, әрі саяси жағынан кемелді деп бағаланыпты.
Сонда Назарбаев реформасының феномені неде?
Біздің пайымдауымызша, ол кеңестік басқару жүйесінің быт-шытын шығарып, нарыққа көшу арқылы әлем қаржысын тарту, саяси ұйымдар құру және шекара делимитациясын түбегейлі аяқтау сияқты үш тағанға сүйенген тәрізді.
Еліміздің қауіпсіздігін сақтауда басым бағыттағы шұғыл шара – сырттағы алпауыт елдерден қаржы тарту болғаны ақиқат шындық. Осы тұста өзімізге тиімсіздеу, шетел қаржыгерлеріне тиімді кейбір келісімшарттарға баруымыздың да сыры ел амандығында жатыр екен-ау. Күнделікті тұрмыстың күйбеңімен жүрген көген көз оны қайдан бірден түсіне қойсын.
«Қазақстанды тонап жатыр, шетел қазақ ақшасын қалтаға басып жатыр» деп аттандасты кейбір демагог топ. Назарбаев сонда да сасқан жоқ. Қазір мұнай мен газ саласында келісімшарттардың бәрі қайта қаралып, Қазақстанның пайдасына шешіліп жатқан жайы бар. Бұл Назарбаев тактикасы мен стратегиясының бір мысалы.
Рас, біз Нұрсұлтан Әбішұлын көптен бері білеміз. Ол қырықтың қырқасында Қазақстан Компартиясы Орталық Комитетінің салалық хатшысы болып саясат аренасына жарық жұлдыздай жарқ етіп шықты. Содан бері қазақ елі бастан өткерген небір «тар жол, тайғақ кешуде», тәуелсіздік бастауындағы алмағайып уақытта ол үлкен қателікке жол берген жоқ. Осы уақыт ішінде өзі де өсті, елі де алға басты. Белгілі америкалық саясаткер Збигнев Бжезинский Қазақстанды «Әлемнің жаңа шығыршығы» деп атаса, Ресей президенті Владимир Путин «Кеңестік кезеңнен кейінгі мемлекеттер арасында Қазақстан өзінің экономикасындағы табыстарын халықаралық қоғамдастыққа бірінші болып мойындатты» деп ағынан жарылды.
Әлімсақтан белгілі бұл дүниеде ғайыптан ештеңе пайда болмайды. Оның үстіне жаңадан мемлекет құру, буыны қатып, босағасы бекімеген сол мемлекеттің әлі жасақталып болмаған тегершігін айналдыру азаптың да азабы-ақ шығар. Оған да болаттай берік төзім, қайтпас қайсар жүрек керек болар. Біздің Елбасымыз осыны өз жон арқасымен сезініп, «дозаққа» белгісіз майдан шебінен аман шықты.
Қазір біздің журналистиканың интеллектуалдық ортасында «Назарбаев есімі әлемдік саясат сахнасына қашан шығып еді» деген сауал да қойылып жүр. Біреулер оны 1987-ші жылғы «Халықтар достығы» журналына берген әйгілі сұхбатынан бастайды. Енді біреулер 1990-шы жылы әлемде бірінші болып ядролық қару сынағын тоқтатып, ядролық қарусыз ел болу жөніндегі мәлімдемесінен бастау алатынын айтады. Қалай десек те, ол қазір әлем мойындаған саясаткер. Оны жақтастары түгіл дұшпандары да мойындайды. Ол ескі үлгідегі шенеуніктер сияқты ауыр қозғалатын қағазбасты, мансап буы мен шамшылдықта тұратын адам емес. Журналистермен жеңіл тіл табады және өзінің ешкім ойламаған пайымдарымен, логикалық ойлау қабілетінің беріктігімен, толып жатқан цифрлар мен даталарды есте ұстау жадының мықтылығымен үнемі таңқалдырып отырады. Содан да болар тоқсаныншы, екі мыңыншы жылдардың өзінде әлемдік басылымдар «Әрқандай көсем халқының перзенті ретінде өз ұлтының дәуірленгенін, өз мемлекетінің гүлденіп толысқанын қалайды. Бірақ, Нұрсұлтан Назарбаев бір ұлттың өкілі емес, Отаны ортақ барлық халықтың көсемі ретінде көрінеді. Ол бір жағынан «шығыстық» ел басқару философиясы мен көсемшілдік дәстүрді ұстанса, енді бір жағынан «батыстық» еркін сөз бен демократиялық құндылықтарды бірлестіре білді. Оның саясаты Батыстың да, Шығыстың да үздік қағидаларымен қауышқан» деп жазды.
Бұдан он шақты жыл бұрын Назарбаевты Қазақстан деп білген Батыс оған «екі әлемше ойлайды» деп өте дәл тап басып айтқан. Ақиқатына келгенде, бұл асықпай жүріп, анық басатын, кім-кімді де бауырына тарта білетін жүрегі кең, жаны жайсаң халқымызға тән кесек мінез, табиғи тектілік емес пе?! Бұл адами қасиеттің белгісі сол халықтың бел баласы, қазір көш бастаған көсем Назарбаевтың бойынан табылып жатса, оны жат жұрт бағалай білсе, бөркіңді аспанға атып қуанбағанда не істейсің?! Қуанасың! Мақтанасың! Тіршілігіңе тәубе дейсің!
Иә, Нұрсұлтан Назарбаев қазіргі тұрған қалпында да теңдессіз тарихи тұлға. Бірақ, тарихта мәңгілік қалу үшін оның өзі айтқандай алда атқаратын міндеттері де ұшан теңіз. Арқалаған жүктің ауырлығы жүрген сайын білінетіні сияқты, ел басқару мерзімі ұзарған сайын Назарбаевтың да жүгі ауырлап бара жатыр. Қазақстанның экономикасы мен әлеуметтік жағдайының қарыштап өсуі сырттың да, іштің де жіті бақылауында отыр. Қалт етуге, шалыс басуға жол жоқ. Мұны Назарбаев білмейді емес, біледі. Әйтпесе, ана бір жылдары Грузияның батысшыл экс-президенті Михаил Саакашвилиге «Уақытында үлгеруге тырыс, өйткені халықтың ықыласы-сүйіспеншілігі ұдайы басыңда тұра бермейді» деп кеңес бермес еді.
Тақ пен бақ қашан да ұстараның жүзі сияқты лыпылдап тұрады. Оны ұстайтын мықты, тегеурінді, адал қол керек. Біз Назарбаевта ондай қол бар деп есептейміз. Ол қазір Ұлттық Қауіпсіздік Кеңесінің Төрағасы бола отырып та ел мұратына, халық мүддесіне адал болатындығына кәміл сенеміз.

Серік ШАЙМАН, «Qazaq»-тың Қостанайдағы меншікті тілшісі

Жауап қалдырыңыз

Please enter your comment!
Please enter your name here