ТӨРТ ЖЫЛДА 59 МЫҢ ОТБАСЫ ОҢТҮСТІКТЕН СОЛТҮСТІККЕ НЕГЕ КӨШЕДІ?

0
508

Көші-қон – мемлекеттік маңызы бар күрделі мәселе. Қазақстанда 2013 жылы «Жұмыспен қамтудың жол картасы-2020» бағдарламасы қабылданды. Аталмыш бағдарлама аясында жүйелі жұмыстар жүргізіліп, солтүстік аймақтарға оңтүстік облыстардан отбасыларды қоныстандыра бастады. Бұл бағдарламаның мақсаты қандай? Көші-қон барысында мемлекеттен қандай көмектер көрсетіледі? Солтүстік облыстарға қоныс аудару үшін не істеу керек? «Qazaq» газеті бүгін осы сауалдардың жауабын іздейді.

ТҮСТІКТЕН ТЕРІСКЕЙГЕ

Қазақстан Үкіметі 2013 жылы қабылдаған «Жұмыспен қамтудың жол картасы – 2020» бағдарламасында жұмыс күшіне тапшы аймақтарға халқы тығыз орналасқан өңірлерден еңбекке қабілетті отбасыларды көшіру туралы егжей-тегжейлі айтылған. Әр облыс осы бағдарлама негізінде жоспар құрып, оған атсалысқандықтан, күн санап оңтүстіктен солтүстікке көш түзегендердің саны артып келеді. Бұл бағдарлама Елбасы Нұрсұлтан Назарбаевтың Қазақстан халқына арнаған «Қазақстанның Үшінші жаңғыруы: жаһандық бәсекеге қабілеттілік» Жолдауынан бастау алған.  Жолдауда «басы артық жұмыс күші бар өңірлерден басқа жерлерге, сондай-ақ, ауылдардан қалаларға жұмыс күшін ұтымдылықпен тартуға қолдау көрсету керектігі» айтылған.

Бүгінде «Оңтүстіктен Солтүстікке көшу» бағдарламасы қарқынды жүзеге асуда. Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрлігі соңғы 10 жылдағы ішкі миграцияға талдау жүргізген. Соның нәтижесінде Түркістан, Жамбыл, Маңғыстау және Алматы облыстары тұрғындарының бір бөлігін Шығыс Қазақстан, Солтүстік Қазақстан, Павлодар және Қостанай облыстарына көшіру қажеттігін анықтаған. Солтүстікке қоныс аударуға ниетті адамдардың басым бөлігі – 18-35 жас аралығындағы жұмыссыз азаматтар.

Мигранттарды солтүстікке көшірудің ең жақсы тәсілі – жұмыспен қамтамасыз ету. Ауыл тұрғындары үшін жер беру. Оған қоса, халықты біркелкі жайғастыру жолындағы нақты қадам – ішкі көші-қон процестерін реттеу мен еңбек ресурстарының теңгерімділігін арттыру және республиканың солтүстік өңірлеріне өз еркімен халықты қоныстандыру болып табылады.

Оңтүстіктен Солтүстікке көшкен отандастар құрылыс, білім беру, ауыл шаруашылығы және медицина салаларында еңбек етіп, елдің да-муына өз үлестерін  қосуда.

СОЛТҮСТІККЕ ҚОНЫС АУДАРҒАНДАРДЫҢ САНЫ ҚАНША?

Қазақстанның солтүстік аймақтарындағы жергілікті тұрғындар саны 17 пайызды құраса, халықтың 38 пайызы оңтүстік өңірлерде қоныстанған.

«Жұмыспен қамтудың жол картасы – 2020» бағдарламасы іске қосылғаннан бері 19 мың адам солтүстік өңірге қоныс аударған. Бағдарлама аясында оларға 5,4 мың қызметтік пәтер мен жатақханадан бөлме берілген. Күні бүгінге дейін мемлекеттен солтүстік өңірге қоныс аударушыларға қолдау көрсетілуде. Көшіп барған әрбір жанұяның кемінде бір адамы жұмыспен қамтылып, түрлі салада жемісті жұмыстар атқарып келеді.

Статистикалық мәліметтерге сүйенетін болсақ, 2015-2017 жылдар аралығында 1392 мүшесі бар 347 отбасы солтүстік өңірлерге қоныс аударған. 2017 жылы 5 облыстан Шығыс Қазақстан облысына – 98, Қостанай облысына – 30, Павлодар облысына – 69, Солтүстік Қазақстан облысына – 184 отбасы қоныстанған. Ал, 2018 жылы қоныс аударуға Шығыс Қазақстан облысына — 364, Қостанай облысына – 272, Павлодар облысына – 380, Солтүстік Қазақстан облысына – 690 квота бөлінген. 2019 жылы солтүстікке 700 отбасын көшіру жоспарланған. 2018-2022 жылдары барлығы 59 мың жанұяны солтүстікке көшіру көзделген.

2018 жылы аймақтық квота бойынша 6766 қазақстандық оңтүстіктен солтүстікке қоныс аударған.

ҚР Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрлігінің Баспасөз қызметінің мәлімдеуінше,  2018 жылы аймақтық квота бойынша 1 517 отбасын, яғни 6363 адамды көшіру көзделген. Жыл бойы жұмыс күші артылып жатқан аймақтардан солтүстік аймақтарға 6766 адам қоныс аударды. Бұл  дегеніңіз – 1858 отбасы. Яғни, жоспар артығымен орындалды.

Айта кетейік, «Еңбек» нәтижелі жұмыспен қамту  және жаппай кәсіпкерлікті дамыту бағдарламасы аясында еңбек ресурстарының тұтастығы үшін Үкімет белгілеген аймақтарға өз еркімен қоныс аударған тұлғаларға мемлекеттік қолдау жасау қарастырылған. Қазақстан Республикасының «Көші-қон туралы» заңы бойынша Алматы, Жамбыл, Маңғыстау, Түркістан, Қызылорда облыстарынан қоныс аудару қарастырылған. Бұл өңірлерде соңғы 10 жылда халық санының жыл сайынғы өсімі – 2 пайызды құрайды. Халықтың тығыз орналасуы – бір шаршы шақырымға 6,4 адамнан келеді. Қоныс аударушыларды қабылдап жатқан аймақтарға – Шығыс Қазақстан, Қостанай, Павлодар, Солтүстік Қазақстан облыстары кіреді.

МЕМЛЕКЕТТЕН ҚАНДАЙ КӨМЕК КӨРСЕТІЛЕДІ?

Солтүстікке қоныс аударған оңтүстік азаматтарына жеңілдіктер мен қаржылай көмек ұсынылады. Қоныс аударушылар жаңа қонысқа жетіп, тұрғылықты мекенжайы бойынша тіркелген соң, жол шығынын жергілікті атқару органдары, яғни жұмыспен қамту орталығы қайтарады. Азаматтарды қоныстандыру, жұмыс берушілердің еңбек ресурстарына қажеттілігі есепке алынуы, еңбекке орналасуы бойынша мемлекеттік қолдау беру, көшуіне субсидия төлеу, сондай-ақ, тұрғын үй мәселесіне жәрдем көрсетумен жүзеге асырылады.

Оңтүстік өңірлерден солтүстік облыстарға көшуге ниетті  адамдарды ынталандырудың жаңа бағыттары енгізілген. Қоныс аударғандардың шығындары 35 АЕК көлемінде өтелетін болады, яғни отбасының әрбір мүшесіне 88,3 мың теңге көлемінде ақша беріледі. Сондай-ақ бір жыл бойы көшіп барған отбасының баспананы жалдауға жұмсайтын шығындары субсидияланады. Республикалық бюджеттен бағдарламаға қатысушыларға және оның әрбір отбасы мүшесіне бір реттік жәрдемақы төленеді. Оның мөлшері – 35 айлық есептік көрсеткіш, бұл 88 375 теңгені құрайды. Сонымен қатар, коммуналдық төлемдерді және жалға алынған баспананың ақысын төлеу үшін 12 ай бойы ақшалай көмек көрсетіледі. Қалалық жерге қоныс аударғандарға 48 100 теңге төленсе, отбасы мүшелерінің саны екеу-ден төртеуге дейін болса – 60 125 теңге, ал 5 немесе одан да көп болса 72 150 теңге төлеу қарастырылған. Ауылдық жерге қоныс аударғандарға бір жыл бойында ай сайын 36 075 теңге беріліп отырады. Отбасы мүшелерінің саны екеуден төртеуге дейін болса 43 290 теңге, 5 не одан да көп болса – 50 505 теңге материалдық көмек көрсетіледі.

Ал бара сала баспана сатып алғысы келетіндер осы қаражаттың бір жылдық ақысын бірден алып, үй сатып ала алады. Басты талап – отбасындағы кем дегенде бір адам жұмыспен қамтылуы керек. Бұл үшін жұмысты жергілікті билік, яғни елдімекендердегі жұмыспен қамту бөлімдеріне мамандығы бойынша жұмыс тауып беруін сұрап, өтініш жазу қажет.

Жергілікті атқарушы билік еңбек жасындағы бір  азаматты жұмыспен қамтуға міндеттелген. Мамандығы жоқ отбасы мүшелеріне тегін орта кәсіби білім беріледі. Қоныс аударушылардың балалары болса, балабақшаға және мектепке кезексіз қабылданады. Сондай-ақ,  мал және егін шаруашылығы бойынша өз кәсібін ашқысы келетін жандарға қалаған мөлшерде жер телімі Үкімет тарапынан тегін беріледі. Ал бизнес жоспар ұсынған азаматтарға 6 пайыздық төмен мөлшерлемемен несие беріліп, «Бизнес бастау» бойынша тегін курстардан өтуге жолдама алады.

Сонымен қатар, «Серпін» бағдарламасы бойынша солтүстік өңірлердің жоғары оқу орындарында грантпен оқу мүмкіндігі қарастырылған. Осы орайда, бұған дейін бағдарлама аясында 5 627 жас солтүстіктегі оқу орындарында білім алған. Яғни, «Серпін» бағдарламасымен оңтүстіктен солтүстікке көшкендерге 79 мың теңге беріледі. Биылдың өзінде бұл бағдарламаға республикалық бюджеттен және жергілікті бюджеттерден қомақты қаражат  қарастырылған.

КЕРІ ҚАЙТҚАНДАР ҚАРЖЫНЫ ҚАЙТАРАДЫ

Бағдарламаға соңғы бір жылда Қазақстанның оңтүстік өңірлерінде тіркеуде тұрмаған азаматтар және шет ел азаматтары қатыса алмайды. Сондай-ақ, жалғыз өзі баруға бел буған адамның белгілі бір мамандық  бойынша дипломы болмаса, оған қатысуға рұқсат жоқ. Егер отбасымен баратын болса, онда отбасындағы бір азаматта міндетті түрде дипломы  болуы  керек.

Бағдарлама негізінде емес, жеке көшіп жатқан жандарға мемлекет тарапынан да, жергілікті биліктен де көмек қарастырылмайды. Солтүстіктің суық ауа райына үйрене алмаған оңтүстіктен қоныс аударған жандар кері қайтамын деген шешімге келсе, келісімшарттарының мерзімі аяқталса, ешқандай жауапкершілікке тартылмайды.

Бағдарлама бойынша құжаттарын рәсімдегендер келісімшарттың мерзімі (6 ай немесе 1 жыл) бітпейінше, кері қайта алмайды. Келісімшартты бұзған азаматтар жолға жұмсалған және мемлекеттен алған барлық қаражатты соңғы тиынына дейін қайтаруы тиіс.

ҚОНЫС АУДАРУШЫЛАРҒА ҚАНДАЙ ЖҰМЫС ҰСЫНЫЛАДЫ?

Солтүстік өңірлерге оңтүстік аймақтардан қоныс аударушыларға ұсынылатын бос жұмыс орындары:

– Орыс және орыс әдебиеті пәні мұғалімі (қазақ және орыс сыныптарына), Ағылшын тілі пәні мұғалімі (қазақ және орыс сыныптарына), Математика пәні мұғалімі (қазақ және орыс сыныптарына), Химия пәні мұғалімі (орыс сыныптарына), Физика пәні мұғалімі (орыс сыныптарына), Бастауыш сынып мұғалімі (орыс сыныптарына), Әскери дайындық сабағының мұғалімі (орыс сыныптарына), Дене шынықтыру пәнінің мұғалімі;

– Акушер, акушер-гинеколог, маммограф, маммолог, дәрігер-невропатолог, дәрігер-офтальмолог, тіс дәрігері, балалар дәрігері, терапевт, хирург, құлақ-мұрын, тамақ дәрігері, мейірбике;

– Электрші, тракторшы, механизатор, нан пісіруші, құрылысшы, агроном, сатушы, мал дәрігері, көлік жүргізушісі, еден жуушы.

ХАЛЫҚ КҮШТЕП КӨШІРІЛМЕЙДІ

Бұл бағдарламаны жүзеге асыру ерікті түрде жүргізіледі, азаматтарды күштеп көшіру жоқ. Павлодар облысы жұмыспен қамту және әлеуметтік бағдарламалар басқармасының көші-қон бөлімінің басшысы Меруерт Есембаеваның айтуынша, бағдарламаға Қазақстанның оңтүстік өңірлерінде соңғы бір жыл бойы тіркеуде тұрған кез келген қазақстандық қатыса алады.

«Халық «бұл бағдарлама жұмыссыз жүрген адамдардың бәрін оңтүстіктен солтүстікке көшіруге арналған» деп ойлайды. Олай емес. Бұл бағдарлама – оңтүстіктегі бос жұмыс күшін мамандықтарына сәйкес солтүстіктегі бос орындарда пайдалануға бағытталған. Яғни, бағдарламаға қатысып жатқан отбасыдағы бір азаматтың міндетті түрде қолында белгілі бір салада дипломы болуы міндетті. Жалғыз өзі баруды ұйғарса, онда өзінің дипломы болуы керек», – дейді Меруерт Есембаева.

ҚОНЫС АУДАРҒАНДАРДЫҢ ЖАҒДАЙЫ ҚАЛАЙ?

Елімізде оңтүстіктен солтүстік өңірлерге қоныс аударуға ниет білдірушілердің саны артуда. Солтүстік және Шығыс Қазақстан облыстарына қоныс аударушылардың арасында шеттен оралған қандастар да бар. Олардың басым бөлігі Керекуге ат басын тіреген.

Тарих пәнінің мұғалімі – Назерке Омарова оңтүстіктен Павлодар облысына отбасымен қоныс аударған. Жұбайы да дене шынықтырудан сабақ береді. Үш балалы отбасыға ауданнан қызметтік баспана да берілген.

Былтыр өңірге осындай Алматы, Жамбыл, Маңғыстау және Түркістан облыстарының тұрғындары қоныс аударған. Олардың басым бөлігі еңбекке жарамды екен. Соның нәтижесінде бұған дейін медицина, білім, ауыл шаруашылығы салаларында бос тұрған жұмыс орындары мамандармен толыққан.

ТОБЫҚТАЙ ТҮЙІН

«Оңтүстіктен Солтүстікке қоныс аудару» бағдарламасы әлі жалғасуда. Бағдарламаға қатысатындар алдымен мемлекеттен көмек қаражатын алып, жұмыспен қамтылып, тіпті шаруашылықпен айналыса алады. Ең бастысы – қоныс аударушылар тұрғыны аз шоғырланған Солтүстік, Қостанай, Павлодар, Шығыс Қазақстан облыстарының ауыл-аймақтарын сақтап қалуға өз үлестерін қосады. Бағдарламаға жыл он екі ай қатысуға болады.

Алатау мен Арқаның, күнгей мен теріскейдің арасын жалғаған бір уыс қана қазақтың қозғалған көшінің көлікті әрі көрікті болуын тілейміз!

Жансая ШЫҢҒЫСХАН,

«Qazaq» газетінің Нұр-Сұлтандағы меншікті тілшісі

Жауап қалдырыңыз

Please enter your comment!
Please enter your name here