ЖОЛДАУ-2019: ХАЛЫҚ ҮНІНЕ ҚҰЛАҚ АСАТЫН МЕМЛЕКЕТ

0
1303

Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаевтың Қазақстан халқына арнаған «Сындарлы қоғамдық диалог – Қазақстанның тұрақтылығы мен өркендеуінің негізі» атты алғашқы Жолдауында қоғамды елең еткізерлік тұстары аз емес. Өйткені, Жолдауда көтерілген мәселелер қоғамдық өмірдің түрлі салаларын қамтиды. Ал, Президент Жолдауының «Заман талабына сай тиімді мемлекет» бөлімінде көтерілген бастамалардың республикамыздың қоғамдық-саяси өміріне жаңаша серпін беретіні сөзсіз. Бірінші бөлімде айтылған мәселелер соңғы кезде жиі көтеріліп жүрген даулы сұрақтарға жауап беруге мұрындық болмақ. Ғасыр тарихы бар «Qazaq» газеті бүгінгі санында Президент Жолдауының сол бөлімінің жай-жапсарына, қоғамға тигізер пайдасына тоқталады.

Президент Қасым-Жомарт Тоқаевтың бұл алғашқы Жолдауы мен  Қазақстанның  Тұңғыш Президенті – Елбасы Нұрсұлтан Назарбаевтың Қазақстан халқына ұсынған бағдарламалары өзара сабақтасып жатыр. Елбасы ұсынған рухани жаңғыру идеясын Президент одан әрі дамытып, толықтай іске асырмақ.

Қасым-Жомарт Тоқаев: «Еліміздің қоғамдық-саяси өмірін жаңғыртпай, табысты экономикалық реформаларды іске асыру мүмкін емес. Бұл – біздің басты қағидатымыз», – деп мәселені төтесінен қойды.

Әлемдік тәжірибеге сүйенген бұрынғы дипломат, қазіргі Президент реформадан реформаға көше бергеннен гөрі, Елбасы бастаған игі бастамаларды жеріне жеткізіп орындауға бекінген сыңайлы. Қазақта «Ауруын жасырған өледі» деген аталы сөз бар. Қазіргі Қазақстан қоғамында түрлі мақсаттағы митингілер, бұқара халықтың талап-тілектерін ұйымдасқан түрде ашық білдіре бастағандары ғаламтор желісінде де, күнделікті өмірде де көрініс беріп жатқандығы жасырын емес. Мұндай құбылыс егемендігін алғалы отыз жылға таяған Қазақстанда ғана емес, дамыған алдыңғы қатарлы өркениетті мемлекеттердің өзінде қылаң беріп жатады. Стратегиялық бағдарламаларды халықтың мұң-мұқтажын ескеріп жасаған мемлекеттің болашағы қашанда жарқын. Біз үлгі тұтып жүрген Еуропа елдерінің түгелдей дерлігі бұл сыннан өткен. Әлемдік тәжірибеден нәр алған Қасым-Жомарт Тоқаев елімізде орын алып жатқан жағдайларды жасырмай, мінбеде тығырықтан шығарар ұтымды ұсынысын білдірді. «Азаматтардың барлық сындарлы өтініш-тілектерін жедел әрі тиімді қарастыратын «Халық үніне құлақ асатын мемлекет» тұжырымдамасын іске асыру – бәрімізге ортақ міндет. Билік пен қоғам арасында тұрақты диалог орнату арқылы ғана қазіргі геосаяси ахуалға бейімделген үйлесімді мемлекет қалыптастыруға болады. Осы мақсатпен біз белгілі қоғам өкілдерін қамтитын Ұлттық қоғамдық сенім кеңесін құрдық. Бұл кеңес ротациялық тәртіппен жұмыс істейді», – деді Мемлекет басшысы.  Яғни, алдағы уақытта республика азаматтары өздерінің талаптарын аталмыш кеңестің өкілдеріне емін-еркін әрі заңды тұрғыда білдіре алатын болады. Әлемдік саяси сарапшылардың пікірінше, Ұлттық қоғамдық сенім кеңесі билік пен халықты байланыстыратын «алтын көпір» болмақ.

Президент өз Жолдауындағы «Заман талабына сай тиімді мемлекет» бөлімінде төрт мәселені көтеріп, әрқайсысына жеке-жеке тоқталып өтті. Төрт бастаманың маңыздылығын, құндылығын түсіндірді. Мәселен, партия құрылысы үдерісін жалғастыру, халықпен ашық диалог орнату, митингтер туралы заңды жетілдіру, қоғамдық келісімді нығайту. Енді әрбіріне жеке тоқталайық.

Бұрын «өлеңге әркімнің таласы» болса, қазір «саясатқа әркімнің бар таласы». Жиналыстарда депутаттардың ойын ашық білдірмеуіне, пікірталастардың аздығына көптің көңілі  толмайды. Билік өкілдерінің кәсіби тұрғыда саяси диалог жүргізулерінен әлдебір алауыздық іздеу дұрыс емес. Қабырғасымен кеңесіп, «жеті рет өлшеп, бір рет кесетін», халықтың пікірін ескеретін Үкіметтің берері көп және ғұмыры ұзақ болады. Бұл ретте Қасым-Жомарт Тоқаев: «Депутаттар Үкіметке өзекті мәселелерге қатысты сауалдарын жолдап, нақты шаралар қабылдауды талап ете отырып, өздеріне берілген заңды құқықты пайдалануы қажет», – деді. Тартыс пен бәсеке бар жерде сапалы істердің атқарылу коэффициенті жоғары. Өздеріне берілген мүмкіндікті тиімді пайдаланған депутаттар шын мәніндегі халық қалаулысына айналады. Сайлаушыларына берген уәдесін, олардың арыз-тілектерін Үкіметке жеткізе алса, депутаттың да, Үкіметтің де халық арасында абыройы артып, бұқараның да жыртығы жамалған үстіне жамала бермек. Мұндай жүйе депутаттардың іскерлігін арттыруға да өз септігін тигізеді. Сондай-ақ, Жолдауда айтылғандай, «заң шығарушы билік пен атқарушы билік арасындағы қарым-қатынас жасанды тартысқа емес, өзара құрметке негізделуі тиіс».  Ел тізгінін ұстаған азаматтардың интеллектуалдық, кәсіби деңгейін жоғарылату, қоғамдағы қордаланған түйіткілдерді  уақытылы шешу – қоғам дамуының негізгі кілті. Президент Жолдауына сәйкес, алдағы уақытта қоғамдық мәселелер көшеде емес, парламентте көтеріліп, аталмыш проблемалар азаматтық диалогтың шеңберінде талқыланады. Сонымен қатар, Қазақстан Республикасы демократиялық ел болғандықтан, көп партиялық жүйенің қалыптасуы саяси, экономикалық реформаларды сәтті жүзеге асыруға беретін мүмкіндік. Әр партияның тың идеясы, өз бағдарламасы  болады. Жақсысын алып, жаманын тастау артық етпейді. Олар да Қазақстан Республикасының азаматтары. Алдағы уақытта олардың пікірі де ескерілетін болады. Ол жөнінде: «Мемлекет басшысы ретінде елімізде көп партиялықты, саяси бәскелестікті және ой-пікірдің сан алуандығын дамытуға ықпал етуді өз міндетім деп санаймын. Бұл саяси жүйенің тұрақтылығы үшін маңызды», – деді Мемлекет басшысы.

Көп партиялық жүйе дегеніміз – сан алуан пікір, көптеген мүмкіндіктер мен ұсыныстар деп түсінгеніміз абзал.

 Халықпен тиімді кері байланыс орнату – мемлекеттік қызметкерлердің жұмысына әділ баға беруге, жұмыс сапасын арттыруға берілген мүмкіндік. Президент мемлекеттік қызметкерлердің арасындағы жауапсыз қызметкерлерге алдағы уақытта кеңшілік берілмейтінін ескертті. Қасым-Жомарт Тоқаев: «Көп жағдайда азаматтарымыз орталық және жергілікті орган басшыларының құлықсыздығы мен «бейқамдығына» байланысты Президентке жүгінуге мәжбүр болды. Белгілі бір саладағы шешімдердің әділетсіздігіне қатысты жолданатын көптеген шағымдар нақты мемлекеттік органда немесе аймақта күрделі түйіткілдер бар екенін көрсетеді. Енді осы мәселеге дәл осы тұрғыдан қарап, тиісті шешімдер қабылдаған жөн», – деді.

Жергілікті басқару органдарына қарата айтылған бұл сөздер органның қызмет-керлеріне жауапкершіліктерін естеріне сала отырып, қызмет сапасын талап етеді. Сондай-ақ, бір мекеменің өз жұмысын басқа бір мекемеге итеруіне қойылған тосқауыл. Әрбір мекеме мемлекет алдындағы жауапкершілігін мойнына алса, қоғамдағы түйіткілді мәселелердің легі де азаяды. Республика азаматтарының арыз-тілектерін қолма-қол орындау үшін арнайы шаралар жүзеге асырылып жатыр. Жергілікті басқару органдарына халықпен ашық диалог орнатуды сұрады. Президент әкімшілігінің табалдырығын тоздыратындардың санын осылай азайтпақ.

Мемлекет қаржысы – сарқылмайтын бұлақ емес. Қаржыны үнемдеу үшін, жұмыс сапасын арттыру үшін 2020 жылдан бастап мемлекеттік қызметкерлердің санын азайту жоспарланып отыр. Қысқартуға алдымен ұшырайтындар жоғарыда айтылған жұмысына салғырт қарайтын, жауапкершілігі төмен қызметкерлер болмақ. Олардың орнына арнайы дайындықтан өткен жас мамандарды тарту көзделуде. Сонымен бірге, 2024 жылға қарай мемлекеттік қызметкерлер мен ұлттық компаниялардың қызметкерлерінің саны 25 пайызға қысқартылмақ. Үнемделген қаржы сапалы қызмет көрсеткен, талабы мықты қызметкерлерді ынталандыру мақсатында жұмсалмақ. Осылайша, алдағы уақытта мемлекеттік қызметкерлер «қолы қимылдамағанның аузы қимылдамайды» дегендей, кім сапалы жұмыс істесе, сол лауазымға ие болады.

ҚР Мемлекеттік қызмет істері және сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл агенттігінің департамент директоры Жарқын Тілеукеновтің есебінше, бүгінде Қазақстанда 98 мың шенеунік бар. Атап айтқанда, 453 саяси шенеунік және «А» корпусының 285 қызметкері, «Б» корпусында – 97 988 қызметкер. Орталық мемлекеттік органдарда 52 363 мемлекеттік қызметкер, жергілікті мемлекеттік мекемелерде 46 363 қызметкер жұмыс істеуде. Өткен жылмен салыстырғанда мемлекеттік қызметкерлердің санының өсуіне Шымкент қаласының республикадағы маңызды қала мәртебесіне ие болуы, Алматы және Нұр-Сұлтан қалаларында жекеленген мемлекеттік органдардың қайта құрылуы, Түркістан облысының құрылуы әсер еткен. Қазірде елімізде әр мың адамға орта есеппен 5,4 мемлекеттік қызметкерден келеді. Бұл көрсеткіш Жапонияда әр мың адамға 2,7 қызметкерден келеді екен.

Митингтерге қатысы Мемлекет басшысы: «Конституцияға сәйкес азаматтарымыз өз ойын еркін айтуға құқығы бар. Егер бейбіт акциялар заңның шеңберінен шықпайтын және азаматтарымыздың тыныштығын бұзбайтын болса, бұған түсіністікпен қарап, жиындарды өткізу үшін арнайы орындар бөлу қажет. Мұндай орындар қаланың шетінде болмауы тиіс. Алайда, заңға қайшы және бұзақылық әрекеттерге шақыратын үндеулерге заң шеңберінде тосқауыл қойылады», – деді.

Қоғамдық-саяси өмір өзгерсе, халық экономикалық реформаларға сеніммен қарап қана қоймай, жүргізіліп жатқан реформалардың іске асуына бір кісідей үлес қосатын болады. Президенттің алдымен қоғамдық-саяси өмірді өзгертіп, экономикалық реформаларды іске асырамыз деуі бір жағынан алып қарағанда дұрыс шешім. Алдағы уақытта билік пен халықтың қарым-қатынасы дұрыс құрылса, барлық игі бастамаларды жүзеге асыру әбден мүмкін. Қазақтың «Бірлік болмай, тірлік болмас» деген сөзін жадымызда ұстағанымыз жөн.

130-дан астам этнос өкілдеріне пана болып отырған Қазақстан үшін этносаралық даудың алдын алу күн тәртібіндегі өзекті мәселелердің бірі. Халықтар арасындағы достық, бірлік, татулық – мемлекет тұтастығын қорғайтын басты құндылығымыз. Ел азаматтарының бірлігін сақтау, қадағалау биліктің басты міндеті. Осы орайда, Президент этносаралық бірлікті нығайту үшін тиісті шаралар қабылдау керектігін ашық айтты. Әрбір ұлттың өзінің тілі мен мәдениетін дамытуына шектеу қоймай, жағдай жасау керектігін алға тартты. Сондай-ақ, бұл тарауда этносаралық бірлікті сөз етіп қана қоймай, қазақ ұлтының, тілінің мәртебесін көтеру туралы да бастама көтерді.

Рас, қазақ тілінің мәртебесін көтеру қандай да бір фашизмнің немесе ұлтшылдықтың көрінісі емес. Әрбір мемлекеттің негізін құрушы халықтың болатындығы заңдылық және табиғи құбылыс. Шындықтан аттап өте алмайсыз. Халықаралық құқықтық талаптар тұрғысынан да, Конституция тұрғысынан алып қарағанда да, қазақ ұлтының, тілінің мәртебесін көтеруге толықтай негіз бар. Мемлекетті дамытудың қозғаушы күшінің бірі ретінде азаматтық қоғам құру қажеттілігі туындап отырғандықтан, президент 2025 жылға дейін азаматтық қоғам құруды қолға алуды тапсырды.

Мәдениет пен руханият – халықтың нәр алатын қайнар бұлағы. Президент келесі жылы атап өтілетін мерейтойларға дайындық жұмыстары басталғанын жеткізді. Мерейтой өткізу барысында ысырапшылдыққа жол бермей, негізгі күшті әл-Фарабидің, Абай Құнанбайұлының еңбектерін басып шығаруға, насихаттауға салудың тиімді  екенін баса айтты.

ТОБЫҚТАЙ ТҮЙІН

Қасым-Жомарт Тоқаевтың «Сындарлы қоғамдық диалог – Қазақстанның тұрақтылығы мен өркендеуінің негізі» атты Қазақстан халқына жасаған Жолдауындағы «Заман талабына сай тиімді мемлекет» бөліміндегі бастамалар қоғамды оң өзгерістерге апаратын игі бағдарлама. Президент айтқандай, мемлекеттік бағдарламаларды орындауда даңғазалыққа бой алдырмай, аталған шаралар шын мәнінде атқарылса, Қазақстан қоғамын алдағы уақытта оң өзгерістер күтіп тұр. Демек, таяу жылдары Қазақстанның өркениетті мемлекетке айналуына толықтай мүмкіндігі бар.

ФАРАБИ СӘЙКЕНОВ, «QAZAQ»-ТЫҢ ШОЛУШЫСЫ

Жауап қалдырыңыз

Please enter your comment!
Please enter your name here