АРТАС САНАА НҰРИСЛАМ САНАЕВҚА ҚАЛАЙ АЙНАЛДЫ?

0
297

Қазақстанның ұлттық құрамасында легионерлердің қатары аз емес. Әсіресе, ауыр атлетикада. Алла Важенина, Светлана Подобедова, Мая Манеза, Зульфия Чиншанло (соңғы үшеуі допинг дауына байланысты Лондон Олимпиадасындағы алтын медальдарынан айырылса, біріншісі керісінше Бейжің Олимпиадасындағы күмісін алтын медальға ауыстырды), Арли Чонтей, Фархад Харки сынды ауыр атлеттердің тағдыры бізге белгілі. Алғашқылары Ресейге, қалғандары Қытайға ренжіп, бізге келген еді. Бұл «Арқада қыс жылы болса, арқар ауып несі бардың» кері. Ал, оларды Қазақстан халқы жатырқаған жоқ. Федерация бар жағдайларын жасады. Ішкендері алдында, ішпегендері артында болды. Қазақстан бұл легионер спортшыларға кәдімгі инвестиция ретінде қарады. Кейбірінің қайтарымы мол болса, кейбірі үмітті, кеткен шығынды еш ақтамады. Алысқа бармай-ақ қояйық, соңғы Олимпиадада қытайлық легионер Фархад Харки (ауыр атлетика) мен моңғол қызы Галбадрах Отгонцэцэг (дзюдо) Қазақстан қоржынына қола медаль салды. Өз елінде жағаға шығып қалған балықтай күй кешкен тағы бір легионер бар. Ол – 28 жастағы Артас Санаа.

1991 жылдың 3 ақпанында Ресей Федерациясының құрамындағы Тыва Республикасының Чадан қаласында Артас Санаа дүниеге келеді. Болашақ чемпион 4-сынып оқушысы кезінде еркін күрес секциясына жазылып, спорт шебері Артур Делгер-оолдан күрестің қыр-сырын үйренеді. Екі дүркін Олимпиада чемпионы, Әлем кубогының бес дүркін чемпионы Иван Ярыгин, үш дүркін Олимпиада чемпионы, алты дүркін Әлем чемпионы Бувайсар Сайтиев секілді атақты палуандар тәлім алған Красноярск қаласындағы Дмитрий Миндиашвили атындағы күрес академиясының түлегі. Олимпиада чемпионы Адам Сайтиевтей атақты палуандарды баптаған екі дүркін Әлем чемпионы Виктор Алексеевтің шәкірті. 2012 жылы Иван Ярыгин атындағы Халықаралық турнирде үшінші орын алып, Ресей Федерациясының ұлттық құрама командасына қабылданды.
Атақты оқу орнында атақты бапкерлерден тәлім алған Артас Санааның үлкен спортта биік белестерді бағындыратынына тыва халқы сенім артты. Дегенмен, өз халқының бұл сенімін Ресейде ақтай алмайтынын палуан жақсы түсінді. Өйткені, Ресей Федерациясында аталған спорт түрінен бәсекелестік өте жоғары. Шетінен «сен тұр, мен атайын» дейтін кіл мықты палуандар бар. Ал, әлемдік жарыстарға қатысу үшін ұлттық құрамаға қабылдану аздық етеді. Талай палуанның жауырынын жерге тигізу керек. Бұл – бір. Екіншіден, көп жағдайда ұлттық республиканың өкілдеріне әлемдік жарыстарға қатысу бақыты бұйыра бермейді. Содан Артас Санаа 2014 жылы Қазақстан азаматтығын алуға шешім қабылдайды.
«Ұлттық құрамада бәсекелестік өте жоғары болатын. Менің салмағымда екі дүркін Әлем чемпионы Виктор Лебедев пен Әлем біріншілігінің екі мәрте күміс жүлдегері, екі дүркін Еуропа чемпионы Гаджимурад Рашидов бар. Ал, менде әлемдік жарыстардағы тәжірибе мүлдем болған жоқ. Сондықтан әлемдік деңгейдегі додаларда аталған палуандар ел намысын қорғап жүрді. Маған ондай мүмкіндіктер берілмеді. Сол кезде: «Отыз жасыма дейін әлем чемпионатына қатыссам екен» деп армандайтынмын. Бұл арманымның жақын арада орындалмайтынын да іштей сезетінмін. 2014 жылы Мәскеу қаласында өткен Еуропа халықтарының кубогында спорт жанашыры Еркін Ізбасаровпен таныстым. Ол кісі менен «Олимпиада ойындары мен Әлем біріншіліктеріне Қазақстан атынан қатысуға қалай қарайсың?» деп сұрады. Қолдау мен мүмкіндік болса, Қазақстанның намысын қорғауға дайын екенімді айттым. Сөйтіп, Еркін ағаның қолдауымен Ақтөбеге қоныс аудардым», – деген Артас Санаа өзінің үлкен спорттағы жарқын болашағы үшін осындай қадамға барғанын айтты.
Иә, Артас Санааның «Әлем чемпионатына қатыссам» деген арманы Қазақстанда орындалды. 2014 жылы Ташкентте (Өзбекстан), 2015 жылы Лас-Вегаста (АҚШ) өткен әлем чемпионаттарында үздік бестіктің қатарынан көрініп, 2016 жылғы Рио-де-Жанейро Олимпиадасына еркін күрестен жолдама алған жалғыз қазақстандық палуан болды. Дегенмен, соңғы Олимпиадада палуан жүлдесіз қалып, 12-орынды қанағат тұтты.
Рио-де-Жанейро Олимпиадасының алдында Артас Санаа өзінің есімін «Нұрислам Санаев» деп өзгертіп, ислам дінін қабылдады. Жалпы, тывалықтар түркі тілдес халық болғанымен, буддизм дінін ұстанады.
«Қазақстан менің үлкен спорттағы жолымды ашты. Спортпен алаңсыз шұғылдануыма бар жағдайды жасады. Пәтер де берді. Маған Қазақстан туған елімдей, Ақтөбе туған қаламдай болып кетті. Өзімді мұнда келімсек санамаймын. Алдағы тағдырымды Қазақстанмен байланыстырамын. Күресті қойғаннан кейін Қазақстанда қалып, өзімнің бар білгенімді жастарға үйреткім келеді. Аты-жөнімді қазақшаға сондықтан ауыстырдым. Осы елде тұрып, осы елдің нанын жеп жүргеннен кейін қазақтың тілін де білуге міндеттімін. Қазақша білемін, жақсы түсінемін. Бұйырса, алдағы уақытта қазақ тілінде таза сөйлеуді алдыма мақсат қойып отырмын. Шүкір, Ақтөбеде достарым өте көп. Олар мені «Байғаниннің адайы» деп әзілдейді», – деген Нұрислам Санаев аты-жөнін неге өзгерткенін осылайша түсіндіреді.
Содан, 2014 жылы Нұрислам Санаевтың Қазақстанда жаңа өмірі басталды. Татами төрінде тәжірибе жинап, әбден ысылған палуан Рио-де-Жанейро Олимпиадасынан кейін үздік нәтижелер көрсете бастады. Айталық, 2017 жылы Азия біріншілігінде қола медаль бұйырса, 2018 жылы Азия чемпионы атанды. Сонымен қатар, былтыр күзде Будапештте (Венгрия) өткен Әлем чемпионатында күміс жүлдені қанжығасына байлады. Жалпы, біздің палуанның чемпион болуға да мүмкіндігі зор болды. Отандасымыз финалда ресейлік палуан Заур Угуевке 4:3 есебімен жол берді. 57 келіге дейінгі салмақтағы палуандар бәсекесінде ол барын салды. Тек соңғы сәтте төрешілер оған ескерту жасап, қарсыласына бір ұпай ұстатты. Ал, қалған 13 секундта біздің спортшы ұпай алып үлгермейтіні түсінікті еді. Жеңіс ресейлік палуанның қолында кетті. Дегенмен, Нұрислам Санаевтың бұл күмісі алтын медальға бергісіз саналады. Өйткені, өзге отандық еркін күрес шеберлері үздік үштіктің ауылынан алыс болды, яғни тывалық сайыпқыран болмағанда Қазақстанның қоржыны бос қайтар еді.
Айта кетейік, еркін күрестен Әлем чемпионы атанған қазақстандық палуан әзірге жоқ. Қазақ спортына бұйырмай жүрген бір жүлде осы. 1995 жылы Атлантада (АҚШ) өткен Әлем чемпионатында Қазақстан атынан шыққан шешен ұлтының өкілі Эльмади Жабраиловтың тұңғыш чемпион атануға мүмкіндігі болған-ды. Дегенмен, финалда америкалық Кевин Джексонға жол беріп, күміс медаль алды. 2016 жылы Будапештте Олимпиадаға енбеген салмақ дәрежелері бойынша Әлем чемпионаты өтті. Бұл додада 70 келіге дейінгі салмақта Нұрлан Бекжанов финалға дейін жетіп, шешуші белдесуде ресейлік Магомед Курбаналиевке жол берді.
Ақтөбе спорт тариxында еркін күрестен Әлем чемпионатының алғашқы медалін еншілеген Нұрислам Санаевты былтыр ақтөбеліктер әуежайдан зор ықыласпен күтіп алғанына куә болдық. Спорт саңлағына құрмет көрсетіліп, сол кездегі облыс әкімі Бердібек Сапарбаев оған екі бөлмелі пәтердің кілтін табыс етті.
«Баласы бәйгеге шапса, анасы үйде отырып, тақымын қысады» дегендей, көгілдір экран арқылы тывалықтар да өз ұлына жанкүйер болыпты. Қазақстан қоржынына салған күміс жүлдесіне қуаныпты. Неге десеңіздер, тывалықтар ел астанасы Қызылда Нұрислам Санаевты халық батырындай күтіп алыпты. Оның тегін, дінін өзгерткеніне түсіністікпен қарапты. Дегенмен, Тыва халқы бүгінде Артас Санаадай чемпион ұлынан айырылып қалғанына өкінеді және палуанды туған еліне қайтаруға барын салады.
Бұған Тыва Республикасының басшысы Шолбан Кара-оолдың Нұрислам Санаевпен кездескенде айтқан мына сөзі дәлел бола алады: «Несмотря на то, что в спортивном мире тебя представляют как Нурислама Санаева, твои тренеры знают, что ты тувинец. Родители дали тебе прекрасную имю и фамилию. Мне очень жаль, что ты сменил их. Я думаю, что ты правильно поймешь и сделаешь выводы. Сейчас перед тобой стоит дальнейшая цель, достижение которой прославит нашу Тыву. Думаю, нет более благородной миссии, чем прославлять свою родину. Где бы мы ни были, никогда невозможно забыть Тыву. Даже если добиваешься успеха и благополучия, нет ничего дороже родной земли. Помни об этом. У тебя не должно быть иных мыслей по отношению к родине. Все равно вернешься к родным, близким людям, к отчему краю».
«Өзге елде сұлтан болғанша, өз елінде ұлтан бол» дегенді спортшы санасына жеткізуді мақсат еткен Тыва басшысы Нұрислам Санаевқа Қызылдан екі бөлмелі пәтер сыйлап, тарихи отанына оралатын болса, барлық жағдайды жасайтынын жеткізді. Дегенмен, палуан туған еліне оралса, Ресейдің атынан Олимпиадаға қатыса алмайтынын, бұл арманына Қазақстанда ғана қол жеткізе алатынын айтты.
Ақтөбеде, Қызылда пәтері бар Нұрислам Санаев бүгінде отбасымен (әйелі, екі ұлымен) бірге әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университетінің 4-курс студенті ретінде университеттің жатақханасында тұрады.

ТОБЫҚТАЙ ТҮЙІН

Қазақта «Өзіңнен тумай ұл болмас» дейтін тәмсіл бар. Өйткені, сырттан қыруар ақшаға сатып алынған жалдамалы спортшылардың Олимпиадаға қатысуға, содан аз уақытта материалдық жағдайын жақсартуға келіп-кететінін ешкім жоққа шығара алмайды. Басында барлық легионер Артас Санаа сияқты әдемі сөйлеп, қазақтың іші-бауырына кіріп кете жаздайды. Қазақтың кеңпейілдігінің арқасында белгілі бір жетістікке жетіп алғаннан кейін бәрі де жайына қалады. Бір ғана мысал, 2008 жылы Бейжің Олимпиадасына Қазақстанның атынан қатысып, күміс медаль иеленген (допинг тексерісінен кейін Олимпиада чемпионы атанды) ауыр атлет Алла Важенина Қазақстан Үкіметінің қомақты сыйақысын қалтасына салып, туған елі – Ресейге қайтып кетті. Иә, «қасқырдың күшігін қанша асырасаң да, орманға қарап ұлиды».

Жасұлан Мәуленұлы, «Qazaq» газеті

Жауап қалдырыңыз

Please enter your comment!
Please enter your name here