Қазіргі таңда әлемдік қоғамдастық климаттың өзгеруі, биоалуантүрліліктің азаюы және табиғи ресурстардың сарқылуы сияқты күрделі экологиялық проблемалармен бетпе-бет келіп отыр. Қазақстан үшін бұл сын-қатерлер тек жаһандық сипатта емес, Арал теңізінің тартылуы, Каспий деңгейінің төмендеуі және ірі өндіріс орталықтарындағы ауаның ластануы сияқты нақты аймақтық мәселелермен ұштасады. Осы орайда, елімізде қабылданған Экологиялық мәдениетті дамытудың 2024-2029 жылдарға арналған тұжырымдамасы – заманауи экологиялық дағдарыстарға берілген жүйелі мемлекеттік жауап.
Тұжырымдаманың басты өзектілігі – оның қазіргі антропогендік қысымды азайтуға бағытталғандығында. Бүгінгі таңда Қазақстандағы экологиялық мәселелердің 70 пайыздан астамы тікелей адам факторымен және тұтыну мәдениетінің төмендігімен байланысты. Сондықтан, құжатта көрсетілген бес негізгі бағыт, әсіресе үздіксіз эко-білім беру мен ақпараттық насихат, қоғамның табиғатқа деген көзқарасын «пайдаланушыдан» «қорғаушыға» ауыстыруды көздейді. Бұл – су тапшылығы мен топырақ деградациясы белең алған заманда халықтың өмір сүру сапасын сақтап қалудың бірден-бір жолы.
Осы стратегиялық құжаттың практикалық айғағы ретінде «Таза Қазақстан» жалпыұлттық науқаны еліміздегі қатты тұрмыстық қалдықтар мәселесін шешудің тиімді тетігіне айналды. Жыл сайын жиналатын 5 миллион тонна қоқыс пен заңсыз полигондар мәселесі климатқа зиянды метан газының бөлінуіне және жер асты суларының ластануына әкеледі. Науқан аясында 3 миллионнан астам адамның жұмылдырылуы және 1,2 миллион тонна қалдықтың жойылуы – бұл тек тазалық шарасы емес, жаһандық жылынумен күреске қосылған нақты үлес. Сонымен қатар, 550 мыңнан астам көшеттің егілуі еліміздің «жасыл белдеуін» кеңейтіп, көміртегі бейтараптығына жету мақсатына жақындата түседі.
Цифрлық технологиялар мен ғарыштық мониторингтің қолданылуы да қазіргі заманғы экологиялық бақылаудың жаңа деңгейін көрсетті. 5,5 мыңнан астам заңсыз полигонның анықталып, жойылуы қоршаған ортаға келетін залалды жедел тоқтатуға мүмкіндік берді. Тұжырымдама аясында 2029 жылға қарай қалдықтарды өңдеу үлесін 36 пайызға жеткізу жоспары халықаралық «Circular Economy» (айналмалы экономика) стандарттарына толық сәйкес келеді. Бұл – ресурстарды тиімді пайдалану арқылы экологиялық зардаптарды азайтудың әлемдік деңгейдегі ең озық тәжірибесі.
Қорыта айтқанда, Қазақстанның экологиялық жетістіктері мен жаңа Тұжырымдамасы қазіргі жаһандық проблемалардың жергілікті деңгейдегі шешімі болып табылады. Мемлекет пен халықтың бірлескен әрекеті арқылы біз климаттық өзгерістерге бейімделіп қана қоймай, таза әрі қауіпсіз орта қалыптастырудамыз. Осы бағыттағы жүйелі қадамдар 2029 жылға қарай Қазақстанды экологиялық тұрғыдан орнықты және жауапты қоғам ретінде әлемдік сахнада нығайта түсері анық.
Ақмарал ҚҰРБАНЖАН,
Абылай хан атындағы ҚазХҚжӘТУ-нің студенті
Жетекшісі: Гүлмира КАПСАНОВА
