2026 жылғы 31 тамыз – 6 қыркүйек аралығында Қырғыз Республикасында VI Дүниежүзілік көшпенділер ойындары аясында «Көшпелі өркениеттер: мұра, парадигмалар және перспективалар» атты халықаралық ғылыми конференция өтті.
Конференция аясында Түркі мәдениеті және мұрасы қорының бастамасымен «Түркі әлемінің мәдени мұрасы – бірлік пен орнықты дамудың факторы» тақырыбында халықаралық панельдік сессия ұйымдастырылды.
Панельдік сессия түрлі елдерден келген ғалымдарды, зерттеушілерді және мәдени мұра саласының мамандарын біріктірді. Түркі халықтарының ортақ мәдени мұрасын сақтау, зерттеу және келер ұрпаққа жеткізу, сондай-ақ мәдени мұраның түркі әлемінің бірлігін нығайтудағы және орнықты дамуға ықпал етудегі рөлі жөнінде кең ауқымды пікір алмасу өтті.
Панельдік сессияның ашылуында Түркі мәдениеті және мұрасы қорының өкілі Лейла Гасанова Қор президенті, профессор Ақтоты Райымқұлованың құттықтау сөзін оқып берді. Өз үндеуінде Қор президенті Дүниежүзілік көшпенділер ойындарының тек спорттық жарыстар ғана емес, сонымен қатар түркі халықтарының ортақ тарихын, бірегейлігі мен құндылықтарын сақтауға ықпал ететін, ғалымдарды, өнер қайраткерлерін, спортшылар мен мәдениет өкілдерін тоғыстыратын маңызды халықаралық алаң екенін атап өтті.
Бай көшпелі мұраны сақтау оны таныстырумен ғана шектелмей, ғылыми зерттеулер жүргізу, дәстүрлі білімді сақтау және мәдени мұраны келер ұрпаққа жеткізу бағыттарындағы тұрақты ынтымақтастықпен ұштасуы қажеттігі айтылды. Осы орайда Дүниежүзілік көшпенділер ойындарының түркі әлеміндегі мәдени ынтымақтастықты тереңдетуге маңызды мүмкіндіктер беретіні атап өтілді.
Панельдік сессияның қосалқы модераторы ретінде сөз сөйлеген Қор өкілі Нури Ақсу ұйымның қызметі мен ауқымды жобаларын таныстырды.
Панельдік сессия барысында Қордың маңызды жобаларының бірі – «Түркі әлемінің мәдени коды» атты Түркі әлемінің мәдени мұрасы каталогы таныстырылды. Каталог түркі халықтарының материалдық және материалдық емес мәдени мұрасының байлығы мен сан алуандығын, сондай-ақ оларды ғасырлар бойы біріктіріп келе жатқан ортақ рухани құндылықтарды қамтитыны атап өтілді. Сонымен қатар жоба Түркі мұрасының бірыңғай тізімін қалыптастыру жолындағы маңызды алғашқы қадам ретінде бағаланды.
Панельдік сессияның маңызды сәттерінің бірі – Түркі мәдениеті және мұрасы қорының «Түркі әлемінің мәдени коды» каталогын әзірлеуге үлес қосқан мамандарды марапаттауы болды. Жобаны жүзеге асыруға қосқан құнды үлестері үшін Қырғыз Республикасының ЮНЕСКО істері жөніндегі Ұлттық комиссиясының Бас хатшысы Сабира Солтонгелдиева, Комиссия кеңесшісі әрі Орталық Азия университетінің Мәдени мұра және гуманитарлық ғылымдар бөлімінің директорының орынбасары Айбек Самаков, сондай-ақ «Айгине» мәдени-зерттеу орталығының өкілі Чолпонай Усубалиева-Грищук Қор тарапынан марапатталды.
Панельдік пікірталастар барысында ортақ түркі мәдени мұрасының өңірлік ынтымақтастық пен мәдени орнықтылықты нығайтудағы рөліне ерекше назар аударылып, оны сақтау және келер ұрпаққа жеткізу мақсатында ғылыми және институционалдық өзара іс-қимылды кеңейтудің маңыздылығы атап өтілді.
Конференцияның ашылуы аясында Қырғыз Республикасының Мемлекеттік хатшысы Арслан Койчиев Құрманжан Датқа атындағы Көшпелі өркениеттер музейіне барды. Ол Түркі мәдениеті және мұрасы қорының қолдауымен, сондай-ақ TİKA мен Түркі әлемі қорының қаржылық қолдауымен әзірленген, Махмұд әл-Қашқаридің «Диуани лұғат ат-түрік» еңбегіне арналған экспозициялық залмен танысты. Аталған залдың ресми ашылу рәсімі әлі өткен жоқ. Экспозициялық зал Қырғыз Республикасының Бірінші ханымы Айгүл Жапарованың бастамасымен және жетекшілігімен құрылды.
Айта кету керек, Түркі мәдениеті және мұрасы қоры Қырғызстанның бай тарихи-мәдени мұрасын сақтауға бағытталған бірқатар маңызды жобаларға қолдау көрсетті. Атап айтқанда, Қордың бастамасымен және қолдауымен көрнекті қырғыз ақыны Алықұл Осмоновтың үй-мұражайы қалпына келтірілді. Сондай-ақ Красная Речка жерінде орналасқан Қараханидтер дәуіріне жататын көне қалашықты сақтау және қалпына келтіру жұмыстарына үлес қосылды.
Сонымен қатар Қор Қырғызстанда ортақ түркі мұрасын зерттеуге, жариялауға, кеңінен насихаттауға және оны жас ұрпаққа жеткізуге бағытталған басқа да бірқатар жобаларды жүзеге асырды.
